تحلیل ماليات برارزش افزوده

دسته بندی ها:

 

 

 

فیروزه خانم یحیایی

دانشجوی کارشناسی ارشد حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقيقات سمنان

firoozeh.yahyaei@yahoo.com

 

سيد محمد شاهميري

گروه مديريت، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامي، سمنان، ايران.

 

 

 

چکیده

بر مبناي تعريف ارزش افزوده، نوعي ماليات بر مصرف طراحي شده است كه مستقيما توسط مصرف كنندگان در هنگام خريد پرداخت مي گردد و فروشندگان اين ماليات ها را به نيابت از طرف دولت جمع آوري مي كنند و سپس آن را در اختيار سازمان امور مالياتي قرار مي دهند.

اغلب كشورها با به كار گيري سيستم ماليات بر ارزش افزوده توانستند درآمدشان را به شدت افزايش دهند در حالي كه تعدادي از كشورها در سال هاي اوليه اعمال ماليات بر ارزش افزوده كاهش درآمد را تجربه كردند. شايد يكي ديگر از دلائل مهم در عدم به كارگيري ماليات بر ارزش افزوده در بعضي از كشورهاي جهان نگراني آنها از مساله كاهش درآمد تلقي باشد.

 

واژگان كليدي: ارزش افزوده، مالیات برارزش افزوده، محاسبه.

 

  1. مقدمه

ماليات بر ارزش افزوده براي نخستين بار توسط فون زيمنس در سال 1918 به منظور فائق آمدن بر مسائل مالي كشور آلمان پس از جنگ جهاني اول طرح ريزي گرديد. آدامز آمريكايي نيز در سال 1921 طرح مشابهي را ارائه نمود ليكن به رغم علاقه و تمايل شديد برخي كشورها در خصوص استقرار نظام ماليات بر ارزش افزوده، اين ماليات به طور رسمي تا سال 1954 در هيچ كشوري به كار گرفته نشد. در سال 1954 ابتدا كشور فرانسه و به دنبال آن به  تدريج كشورهاي دانمارك و آلمان اين نوع ماليات را در نظام مالياتي كشور خود معرفي و اجرا نمودند. در منطقه آسيا، كره جنوبي نخستين كشوري است كه در سال 1977 با كمك صندوق بين المللي پول توانست اين ماليات را  در نظام مالياتي خود پياده نمايد. در حال حاضر نظام ماليات بر ارزش افزوده در بيش از 140 كشور جهان مستقر گرديده است. هم اكنون در كشورهاي همجوار ما تركيه، آذربايجان، ارمنستان، تركمنستان، قزاقستان، ازبكستان، قرقيزستان، پاكستان، هند، بنگلادش، لبنان، اردن، مصر، نپال و سريلانكا اين نظام مالياتي را مستقر نموده اند.

سیستم مالیات بر ارزش افزوده یک نظام مالیاتی جدید است که برای نخستین بار توسط کشور فرانسه و در سال 1948 اعمال گردید. این نظام مالیاتی با وجود اینکه در آغاز مورد اقبال قرار نگرفت، اما به تدریج در کشورهای توسعه یافته و پس از آن در سایر کشورها گسترش یافت و هم اکنون به عنوان یکی از ارکان اصلاحات نظام مالیاتی در هر کشوری محسوب می شود. (غلامی، 1390) در ایران نیز با وجود احساس نیاز به معرفی پایه های جدید پس از انقلاب اسلامی نظام مالیات بر ارزش افزوده با سپری شدن حدود 20 سال سرانجام در مهر ماه 1378 به صورت آزمایشی برای مدت 5 سال به اجرا درآمد و در این مدت نیز موفقیت های بسیاری در راستای ارتقای درآمدهای مالیاتی داشته است، به طوری که در حال حاضر مالیات بر ارزش افزوده با تحقق 94 درصدی نسبت به مصوب 6 ماهه بودجه بیش از 84 درصد از مالیات های غیرمستقیم و 6/28 درصد کل درآمدهای مالیاتی در کشور را تشکیل می دهد[1].

گسترش و توسعه قابل توجه ماليات بر ارزش افزوده را شايد بتوان به عنوان مهمترين توسعة مالياتي در اواخر قرن بيستم دانست. چهل سال قبل؛ يعني اوايل دهه 1970 اين ماليات چندان معروف نبود. در عوض، تمركز اصلي برنامه اصلاح نظام مالياتي تقريبا در كليه كشورهاي جهان در سالهاي اخير، بر روي ماليات بر ارزش افزوده معطوف شده است. براي مثال؛ بر اساس آخرين اطلاعات موجود در اوايل سال 2002 اين ماليات در 123 كشور جهان با جمعيت حدود چهار ميليارد نفر به عبارتي هفتاد درصد جمعيت جهان ، اجرا شده است. همچنين اين ماليات توانسته است در سال 2001 معادل 18000 ميليارد دلار درآمد براي دولتها ايجاد نمايد ؛ كه اين رقم حدود 25 درصد كل درآمدهاي مالياتي دولت در اين كشورها بوده است. Ebrill and et al, 2000))

مالیات بر ارزش افزوده در مقایسه با سایر مالیات های مرسوم یک مالیات جدید است که با تلاش اقتصاددانان برای رفع یا کاهش اختلال و نارسایی های مالیات های سنتی و نیز افزایش درآمد دولت ها شکل گرفت. (تین آلن ای، 1386)

ایده اولیه این مالیات نخستین بار در سال 1918 توسط یک بازرگان آلمانی به نام فون زیمنس[2] مطرح گردید. پس از مطرح شدن ایده اولیه این مالیات در 1918 در دهه 1920 مطالعات مکتوب دیگری در این رابطه ارائه شد که مهم ترین آنها آثار موریس لوره[3] بود که به پدر مالیات بر ارزش افزوده شهرت دارد. گسترش این سیستم یکی از مهم ترین توسعه های مالیاتی و بی شک یکی از جدال برانگیزترین مباحث اواخر قرن 20 است و تا چند دهه پس از آن مورد بحث و بررسی قرار گرفت، اما مالیات بر ارزش افزوده برای نخستین بار در فرانسه و در سال 1948 به اجرا درآمد. این مالیات پس از اصلاح سیستم مالیات بر فروش تحت عنوان مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرف اعمال گردید. البته این شکل مالیات به طور جامع برای نخستین بار در سال 1968 در برزیل پیاده شد، در حالی که کمیته مالی اتحادیه اروپا اجرای مالیات بر ارزش افزوده را از سال 1962 به  کشورهای عضو توصیه می نمود. سرانجام شورای اتحادیه اقتصادی اروپا برای هماهنگ سازی سیستم های مالیاتی و حمایت از تجارت تمام اعضا را ملزم نمود تا از اول ژانویه 1970 این سیستم را در تمام کشورهای عضو اتحادیه اروپا اعمال نمایند. در این دوره مالیات بر ارزش افزوده عمده ترین منبع درآمدی در فرانسه، آلمان، بلژیک، هلند، دانمارک، نروژ و سوئد بود. گرچه این نوع مالیات در یک دهه رشد چندانی نداشت، اما در نیمه دوم دهه های 1980 و 1990 به اوج رسید تا جایی که در دو دهه پایانی قرن 20 سریع ترین رشد را در کشورهای جهان داشت. (کمیجانی، 1374)

در واقع، مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات بر فروش چند مرحله ای است که در مراحل مختلف زنجیره واردات، تولید، توزیع بر اساس درصدی از ارزش کالاهای فروخته شده یا خدمات ارائه شده در هر مرحله اخذ می گردد، اما مالیات پرداختی در هر مرحله از زنجیره واردات تولید توزیع به عنصر مرحله بعدی زنجیره انتقال می یابد تا در نهایت توسط مصرف کننده نهایی پرداخت گردد (ضیایی بیگدلی و طهماسبی بلداجی، 1383) از دید نظری محاسبه پایه مالیات بر ارزش افزوده در سطح اقتصاد کلان به سه نوع تقسیم می شود: تولیدی، درآمدی و مصرفی. از لحاظ اجرایی نیز هر یک از این تقسیم بندی ها با تبعیت از روش اعتباری (فاکتور نویسی) و روش تفریقی ملزم به رعایت اصل مبدأ یا مقصد هستند. به عبارت دیگر، در معرفی مالیات بر ارزش افزوده علاوه بر نرخ ها، معافیتها، مبانی نظری و روش اجرایی می بایست اصول مورد استفاده (مقصد یا مبدأ) مشخص شود.

  1. مبانی نظری

مالیات بر ارزش افزوده رایج ترین مالیات در دنیای امروز محسوب می شود، لذا قبل از هر موضوعی باید تعریف ارزش افزوده و مالیات بر ارزش افزوده مشخص شود. (جمشید پژویان، 1392)

(ارزش مواد واسط- ارزش محصول)= ارزش افزوده

با توجه به تعریف مذکور مالیات بر ارزش افزوده عبارت از:

نوعی مالیات چند مرحله ای که در مراحل مختلف زنجیره تولید و توزیع بر اساس درصدی از ارزش افزوده کالاهای تولیدی یا خدمات ارائه شده اخذ می شود. این مالیات در واقع نوعی مالیات برفروش چند مرحله ای است که خرید کالاها و خدمات واسطه ای را از پرداخت مالیات معاف می کند. معمولا مالیات بر ارزش افزوده به سه دسته تقسیم می شود:

مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی[4]، مالیات بر ارزش افزوده از نوع درآمدی[5]، مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرف[6].

مزایای مالیات بر ارزش افزوده عبارتند از: ایجاد منبع درآمدی با ثبات و انعطاف پذیر برای دولت، پایه ی مالیاتی گسترده، جلوگیری از فرار مالیاتی، خنثی بودن ، تسهیل ورود به پیمان های منطقه ای و جهانی.

مالیات بر ارزش افزوده، به علت گستردگی پایه مالیاتی و همچنین درآمدزایی بالای آن نسبت به انواع دیگر مالیات ها از اهمیت بسزایی از سوی دولت ها در کشورهای مختلف برخوردار است. به منظور بررسی اثر این نوع مالیات بر درآمد: یک اقتصاد متشکل از یک مصرف کننده نمونه با تابع ترجیحات (C,G)U، که در طی آن C مصرف خصوصی و G مخارج عمومی است، تعیین می گردد. فرض میکنیم U به شدت در هر دو بحث نیمه مقعر است به طوریکه C در تقاضا نرمال است افزایش یابد. هزینه های عمومی که توسط برخی اشکال مالیات تامین مالی شده است که در اینجا منبع تولید درآمد R است، بطوری که زیان ثابت مصرف کننده به صورت (Y-R, R) R است، که در آن Y بیانگر درآمد ناخالص است؛ که به طور فرض، Y تابعی از هر دو سطح مالیات و ماهیت ابزار مالیاتی موجود است. برای نشان دادن ناکارآمدی حاصل از سیستم مالیاتی، O<- (مشتق درآمد ناخالص نسبت به درآمد مالیاتی منفی شده است) که همان زیان ثابت حاشیهای کسر شده از درآمد مالیاتی میباشد. باید فرض کنیم کاهش زیان ثابت حاشیهای، با افزایش میزان درآمد (بطوريكه O< )،  افزایش می یابد. پارامتر عددی بعدی V است. (در معادلات زیر، V یک متغیر ساختگی (دامی) با در نظر گرفتن ارزش واحد اگر مالیات بر ارزش افزوده وجود داشته باشد و صفر اگر نباشد). نوآوری مالیاتی متناظر با افزایش در V است بدین گونه که کارایی سیستم مالیاتی افزایش خواهد یافت اگر و تنها اگر دلالت کند بر کاهش زیان حاشیه ای، که نتیجتاً O<YRV. متغيير R برای به حداکثر رساندن U[Y(R,V)-R,R] انتخاب شد. شرایط لازم برای این یافته، اصلاح شده قانون ساموئلسون را می دهد: (جمشید پژویان، 1392)

معادله (1):

برای استخراج اثر افزایش برونزا در کارایی سیستم مالیاتی بر میزان درآمد مالیاتی که بطور مطلوبی افزایش یافته است، یک معادله مناسب برای بررسی اثر تجربی آن تخمین زده شده است، که در آن نرخ درآمد بوسیله r=R/Y نشان داده شده است و برای سادگی، فرض شده که تابع مطلوبیت تفکیک r=R/Y نرخ درآمد بوسیله پذیر است و باعث استدلال شرط لازم اولیه که صریحاً به صورت زیر بازنویسی شده است:

معادله (2):                                         H (r,V,Y)= UC [(1-r)Y, r Y] ( Yr (r Y,V)-1) + UG [(1-r) Y,r Y]=0.

این بطور ضمنی نرخ مالیات را بعنوان یک تابع (V,Y)r از سطح درآمد ناخالص Y و حالت سیستم مالياتي V درنظر گرفته و یک برآورد درجه اول به ما می دهد:

معادله (3):

که ضرورتا شکل استانداردی از معادله تلاش مالیاتی تخمین زده شده است، اما توسط یک عبارت اضافی (و تعامل) مرتبط با تاثیر ابزارهای مالیاتی در دسترس تکمیل شده است. تمرکز بر منافع تجربی بر r از طریق افزایش در V در ارتباط با پذیرش مالیات بر ارزش افزوده، اثر خواهد داشت. که این مستقیما در مورد مبحث ” ماشین پول” صحبت می کند، به این دلیل که اثر درآمد نهایی در آن مشخص شده، همه معادلات دیگر نیز، معرفی کننده مالیات بر ارزشافزوده اند و اساسا نشان میدهد كه r در ماهیت و بزرگی هرگونه افزایش کارایی، از مالیات بر ارزش افزوده، متأثر است. تمرکز بر مفهوم ماشین پول از این جهت است که:

  • کشورهایی که سیستم مالیات برارزش افزوده را به کار گرفته اند درآمد بالاتری نسبت به آنها که این سیستم را نداشتن کسب کرده اند.
  • استفاده از این سیستم منجر به بزرگ شدن اندازه دولت می شود.

با استفاده از این نتایج برای هدایت تحقیقات تجربی، این نکته مهم است که حضور یا عدم حضور مالیات بر ارزش افزوده به درآمد کل مرتبط است، و به سادگی درآمد حاصل از مالیات کالا نیست. هنگامیکه مالیاتبرارزشافزوده بعد از آزادسازیتجارت تصویب شود، انتظار میرود مالیات بر ارزش افزوده درآمد را به دلیل تغییر درآمد به دور از مالیات های تجاری و به سمت مالیات فروش، بیش از مالیات فروشهای پیشین افزایش دهد. برای نمونه می توان به تجربه کرواسی به عنوان یک کشور موفق در زمینه حرکت در جهت آزادسازی و استفاده از مالیات ارزش افزوده اشاره کرد. در حقیقت کرواسی به یک سیستم در راستای بازار و هماهنگ با سیستم مالیاتی کشورهای توسعه یافته احتیاج داشت. بعد از اصلاحات مالیاتی در کرواسی مالیات غیر مستقیم و به خصوص مالیات ارزش افزوده بر ساختار درآمد مالیاتی دولت مرکزی چیره شد، به طوریکه سهم درآمد حاصل از این درآمد در بودجه ی دولت مرکزی در سال 2001 به58% و در سال 2004 به 63% رسيده است. (جمشید پژویان، 1392)

لازم به ذکر است به دلیل دارا بودن مکانیزم خود کنترلی مالیات بر ارزش افزوده، این مالیات به طور مؤثرتر نسبت به سایر مالیات ها اجرا میگردد و موجب میشود که کشورهای استفاده کننده از مالیات  برارزشافزوده دارای بخش تجاری کوچکتری نسبت به کشورهای استفاده کننده از دیگر سیستم ها در شرایط مشابه باشند. (جمشید پژویان، 1392)

  1. تاريخچه ماليات بر ارزش افزوده در ايران

لايحه ماليات بر ارزش افزوده براي اولين بار در دي ماه 1366 تقديم مجلس شوراي اسلامي گرديد. لايحه مزبور در كميسيون اقتصادي مجلس مورد بررسي قرار گرفته و پس از اعمال نظرات به صحن علني مجلس ارائه گرديد ولي پس از تصويب 6 ماده از آن به تقاضاي دولت به دليل اجراي سياست تثبيت قيمت ها و مشكلات اقتصادي ناشي از جنگ تحميلي، دولت لايحه مربوطه را از مجلس شوراي اسلامي پس گرفت.

در سال 1370 دپارتمان امور مالي صندوق بين المللي پول نيز، اجراي سيستم ماليات بر ارزش افزوده را توصيه نمود. با توجه به احساس نياز و نظرات كارشناسان و متخصصين داخلي و بين المللي در رابطه با برقراري چنين نظام مالياتي، برنامه استقرار اين نظام مالياتي در اواخر دهه 1370 مجددا در دستور كار دولت جمهوري اسلامي قرار گرفت و نهايتا لايحه مربوطه تدوين و پس از سير طولاني خود در شهريور 1381 به تصويب هيات وزيران رسيد و در مهر ماه همان سال به مجلس شوراي اسلامي ارائه شد و نهايتا در ارديبهشت ماه سال 1387 به تصويب مجلس رسيد. اين قانون در تاريخ 1/7/78 صورت آزمايشي براي مدت 5 سال در كشور به اجرا درآمد.

  1. مطالعات تجربی

بررسی مطالعات تجربی در زمینه مالیات بر ارزش افزوده حاکی از آن است که در اغلب مطالعات جنبه درآمدی و آثار اجرای مالیات مذکور در کشورهای مختلف مدنظر بوده است و در تعداد معدودی از مطالعات به بررسی نظام اجرایی مالیات بر ارزش افزوده پرداخته شده است. از جمله این مطالعات می توان به ارنت و یانگ اشاره نمود که هر ساله به بررسی جامع و تطبیقی مؤلفه های اجرایی نظام مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای مختلف می پردازد. در ایران مطالعه جامعی در خصوص مؤلفه های اجرایی مالیات بر ارزش افزوده انجام نشده است و در برخی مطالعات به این موضوع اشاره شده است که از آن جمله می توان به طهماسبی بلداجی و همکاران (1383) اشاره نمود که در مطالعه خود ضمن معرفی برخی مؤلفه های مهم در نظام مالیات بر ارزش افزوده نظیر نرخ، پایه، معافیت و آستان شمول تجربه برخی کشورها در این زمینه را ارائه کردند. علاوه بر این، فارابی (1390) نیز در مقاله ای تحت عنوان “مالیات بر ارزش افزوده و آثار آن” ضمن بیان سازوکارهای اجرایی مالیات بر ارزش افزوده به تشریح دو مؤلفه نحوه نرخ گذاری و معافیت در نظام مالیات بر ارز شافزوده پرداخت. به علاوه، وی در این مقاله 3 کشور کره جنوبی، ترکیه و اندونزی را از حیث دو مؤلفه مذکور و نیز ماهیت مالیات بر ارزش افزوده در حال اجرا و روش های مهار تورم ناشی از اجرای این مالیات با ایران مقایسه نمود.

طیب نیا و یزدان پناه (1384) ضمن انجام تحقیقی با عنوان “بررسی استقرار مالیات بر ارزش افزوده در ایران در تطبیقی بین المللی” با تبیین یک “مقایسه ارزشی” که متکّی بر منطق علمی است ابتدا کلیّت نظام مالیاتی ایران با یک متوسط جهانی مقایسه شده و سپس با بررسی اجزای نظام مالیاتی به تحلیل لزوم حرکت به سمت استقرار مالیات بر ارزش افزوده در ایران پرداخته اند. نتایج تحلیل به کارگیری این روش حاکی از آن است که به طور کلی استقرار مالیات بر ارزش افزوده در ایران می تواند فاصله میان ایران و متوسط جهانی را در سطح دستیابی به شاخص های مطلوب مالیاتی کاهش دهد.

آیزمن و جینجاراك (2005) در مقاله ای با عنوان ” کارایی وصول مالیات بر ارزش افزوده: نظریه شواهد بین الملل” کارایی وصول مالیات بر ارزش افزوده را در یک پنل تشکیل شده از 44 کشور طی سال های 1970 تا 1999میلادی توضیح می دهد. شواهد ارائه شده در این مقاله با رویکرد ساختاری و اقتصاد سیاسی نسبت به مالیات سازگاری دارد. محدودیت های مقاله تحت تأثیر فرار از پرداخت مالیات، معافیت از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده (مثل اجازه پرداخت مالیات های پایین برای برخی فعّالیّت ها) قرار دارد. نتایج نشان می دهد یک افزایش انحراف استاندارد در شهری شدن، تجارت آزاد و  سهم کشاورزی به ترتیب به میزان 7/12، 9/3، و 8/4 درصد کارایی وصول VAT را تغییر می دهد. علاوه بر آن، یک افزایش انحراف استاندارد در سرانه سود ناخالص ملی، کارایی مالیات را به میزان 1/8% افزایش می دهد.

 

  1. روش محاسبه و دریافت مالیات بر ارزش افزوده

با توجه به اهمیتی که این مالیات در بهبود عملکرد سیستم مالیاتی و افزایش درآمد دولت دارد نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده و پایه های مالیاتی آن اعتبار ویژه ای به نحوه عملکرد آن می دهد. سه روش برای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده وجود دارد: (هیرو فارابی، 1392)

روش تجمعی[7] (به شیوه مستقیم[8])

در این روش می توان برای سودها و دستمزدها نر خهای متفاوت مالیاتی را در نظر گرفت و جهت محاسبه ارزش افزوده بنگاه از طریق کسر کردن جمع تمام پرداخ تهای صورت گرفته به نهاد ههای غیرمشمول مالیات (دستمزد و سود) از ارزش محصول محاسبه شده و سپس از ضرب ارزش افزوده در نرخ مالیاتی میزان مالیات بر ارزش افزوده محاسبه شده و به دولت ارائه می شود.

روش تفریقی[9]

در این روش ارزش افزوده به صورت تفاضل ارزش افزوده منهای ارزش خریدهای واسطه ای بنگاه یا به اصطلاح خروجی منهای ورودی محاسبه می گردد، سپس از ضرب ارزش افزوده در نرخ مالیات مقدار مالیات بر ارزش افزوده بدست می آید.

روش صورتحساب های اعتباری[10] متداول ترین روش برای اجرای مالیات بر ارزش افزوده، روش اعتباری (نوعی روش تفریقی غیرمستقیم) است که برای نخستین بار در فرانسه توسعه یافت و پس از آن به صورت گسترده در کشورهای بازار مشترک اروپا بکار گرفته شد. در این سیستم هر عامل اقتصادی که حجم مبادلات وی از حد معینی (حد آستانه) بیشتر شد لازم است دارای یک حساب اعتباری در اداره امور مالیاتی باشد. لذا مودی پس از ثبت نام در اداره امور مالیاتی و باز کردن حساب اعتبار مالیاتی[11] موظف است هنگام فروش کالای خود مالیات بر ارزش افزوده آن را از خریدار دریافت کند[12] و آن را به صورت دقیق و مشخص در فاکتور فروش لحاظ کند. اداره مالیات هم به همین میزان و مطابق فاکتورهای فروش برای وی بدهی مالیاتی در نظر میگیرد. همچنین هر مودی باید هنگام خرید کالاهای واسطه ای مورد نیاز خود درصدی از آن را بابت مالیات بر ارزش افزوده به فروشنده پرداخت کرده و از وی فاکتوری دریافت نماید که در آن میزان مالیات بر ارزش افزوده صریحاً قید شده باشد.

اداره مالیات برای هر مودی به میزان مالیات های پرداخت شده توسط وی (بابت خرید از مودیانی که دارای حساب اعتبار مالیاتی هستند) اعتبار مالیاتی در نظر میگیرد. سپس با کسر کردن اعتبار مالیاتی از بدهی مالیاتی بر اساس صورتحساب های خرید و فروش خالص بدهی مالیاتی که هر مودی باید به اداره مالیات بپردازد، تعیین می گردد. هر مودی مالیاتی موظف است در مدت زمان معینی (هر دو یا سه ماه یک بار) به اداره امور مالیاتی مراجعه کرده و پس از ارائه فاکتورهای خرید و فروش اعتبار مالیاتی خود را تسویه کرده و خالص بدهی مالیاتی خود را بپردازد.

به این ترتیب هر عامل اقتصادی مالیات بر ارزش افزوده را از خریدار دریافت کرده و به اداره مالیات می پردازد. مبنای محاسبه مالیات در این روش، تعداد معاملات بنگاه است و بنگاه باید جهت پرداخت مالیات بر ارزش افزوده تمام صورتحساب های فروش و خرید را به صورت جداگانه ارائه دهد. برای تعلق گرفتن اعتبار مالیاتی بابت کالاهای خریداری شده لازم است که کالا از فروشندگانی خریداری شده باشد که دارای حساب مالیاتی نزد اداره مالیات باشند و مالیات بر ارزش افزوده آن را به دولت پرداخته باشند. علاوه بر این، نباید از کالاهایی باشد که معاف از مالیات بر ارزش افزوده هستند. همچنین کالای مذکور باید برای تولید کالایی دیگر و به عنوان کالای واسط های مورد استفاده قرار گرفته باشد، بنابراین برای خرید کالاهای نهایی اعتبار مالیاتی تعلق نمی گیرد. تنها تحت این شرایط است که خریداران کالاهای واسط های می توانند از اعتبار مالیاتی بهره مند شوند و مالیات های پرداختی بابت کالاهای واسطه ای را بازپس گیرند. این روش نسبت به دو روش دیگر مزایایی دارد از جمله اینکه مشکلات مربوط به رو شهای تجمعی و تفریقی را ندارد، پیاده کردن ساختار چند نرخی[13] در آن آسان تر است و کسبه را ملزم میکند فاکتورهای خود را نگه دارند، لذا باعث سهولت ممیزی میشود.

  1. نتيجه گيري

یکی از مشکلاتی که معمولاً در زمینه مالیات بر ارزش افزوده عنوان می شود، این است که این مالیات ذاتاً یک مالیات پیچیده می باشد و نیاز به آمادگی لازم از یک طرف برای مقامات مالیاتی و از طرف دیگربرای مالیات دهندگان دارد. بنابراین موفقیت این مالیات برای کشورهای در حال توسعه که حتی با مسائل ابتدایی حسابداری و ثبت اقلام آشنایی ندارند، تا اندازه ای مورد تردید قرار دارد. شواهد موجود نشان می دهد، که درآمد ناشی از اجرای مالیات بر ارزش افزوده و همچنین موفقیت اجرای این مالیات در کشورهای در حال توسعه کمتر از کشورهای پیشرفته می باشد. همچنین نتایج حاصل از یک تحقیق اقتصادسنجی نشان می دهد، که درآمد ناشی از مالیات بر ارزش افزوده با فرض ثابت بودن سایر عوامل با نرخ باسوادی ارتباط مستقیم دارد[14]. چنانچه نرخ باسوادی به عنوان یک تقریب برای ظرفیت اجرایی مالیات دهندگان و مالیات گیرندگان در موضوعاتی مانند نگهداری حسابها و مسائل حسابداری در نظر گرفته شود، در اینصورت بدیهی است، که مالیات بر ارزش افزوده در مواردیکه این ظرفیت پائین باشد، موفقیت کمتری خواهد داشت.

منابع

یگانه موسوي جهرمی، الهام غلامی، پیش بینی مالیات بر ارزش افزوده ناشی از مصرف دخانیات در ایران با استفاده از روش شبکه عصبی، فصلنامه تحقیقات مدلسازي اقتصادي شماره 20 تابستان 94.

Ebrill ,L ; Keen, M. Bodin; and J Summers, The Modern VAT, A Thorough Account of the Rapid Spread of Value Added Tax Around The World, (The International Monetary Fund, Washington , D.C , 2000), p.81.

تیت، آلن ای (1386)، مالیات بر ارزش افزوده مسائل مربوط به سیاستگذاری و اجرا، دفتر طرح مالیات بر ارزش افزوده، فصل اول. دفتر حساب های مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، “گزارش آمار وصولی مالیات های مستقیم و مالیات بر کالا و خدمات طی 6 ماهه نخست سال 1392 .”

کمیجانی، اکبر (1374)، تحلیل بر مالیات برارزش افزوده و بررسی مقدماتی امکان اجرای آن در اقتصاد ایرا، ن وزارت امور اقتصادی و دارایی.

ضیایی بیگدلی، محمدتقی و فرهاد طهماسبی بلداجی (1383)، مالیات بر ارز شافزوده: مالیاتی مدرن، چاپ اول، تهران: انتشارات پژوهشکده امور اقتصادی، صص 23-46.

جمشید پژویان، بهناز ورشوساز ،اثر استقرار مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای منتخب منطقه منا (خاورمیانه و شمال آفریقا).  پژوهشنامه مالیات/شماره هجدهم (مسلسل66)، تابستان 1392.

هیرو فارابی، مالیات بر ارزش افزوده و اثرات آن: تجربه کشورها و شیوه اجرا در ایران، مجله اقتصادی – ماهنامه بررسی مسائل و سیاست های اقتصادی، شماره های 3و4، خرداد وتير 1392، صفحات 90-63.

[1] این اطلاعات از داده های مالیاتی 6 ماهه سال 1392 استخراج شده است و کل درآمدهای مالیاتی نیز مجموع مالیات مستقیم و مالیات بر کالاها و خدمات میباشد.

 

[2] Von Siemens

[3] Maurice Laure

[4] Product type of Value Added Tax

[5] Income type of Value Added Tax

[6] Consumption type of Value Added Tax

[7] Addition Method

[8] تفاوت شیوه های مستقیم و غیر مستقیم در این است که در روش مستقیم کل ارزش افزوده در هر مرحله محاسبه و مبنای مالیات قرار می گیرد.

حال آنکه در روش غیرمستقیم اجزای تولید کننده مالیات به صورت مجزا مشمول مالیات می شوند.

[9] Subtraction Method

[10] Credit – Invoice Method

[11] Credit Tax

[12] یعنی درصدی برابر با نرخ مالیات بر ارز شافزوده از کل فروش های خود را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده از خریدار دریافت نماید.

[13] Multi-Rate

[14] برای توضیح بیشتر رجوع شود به (2000،ERBILL)

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “تحلیل ماليات برارزش افزوده”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *